Informativni portal o sluhu, oštećenju sluha i slušnim aparatima
Portal o sluhu i slušnim aparatima
Generalni
sponzor
sajta
Main Menu

Rečnik pojmova

Na ovoj stranici možete pronaći objašnjenja najvažnijih pojmova iz oblasti audiologije, sluha i slušnih aparata. Rečnik je namenjen svima koji žele da bolje razumeju stručne termine koji se odnose na funkcionisanje sluha, njegove poremećaje, ispitivanje sluha i slušna pomagala.

A

Akustika je oblast koja proučava zvuk – kako nastaje, kako se širi kroz prostor i kako se meri. U kontekstu sluha i audiologije, akustika je važna jer pomaže u razumevanju osobina zvuka, kao što su frekvencija, intenzitet i način na koji zvučni talasi dopiru do uva. Ova znanja koriste se pri ispitivanju sluha, proceni uticaja buke i podešavanju slušnih aparata. Akustika je zato jedna od osnovnih oblasti na kojima se zasniva razumevanje odnosa između zvuka i ljudskog sluha.
Akustična trauma je oštećenje sluha koje nastaje nakon izlaganja veoma jakom zvuku, najčešće naglom i kratkotrajnom, kao što su eksplozija, pucanj ili druga intenzivna impulsna buka. Takav zvuk može oštetiti osetljive strukture unutrašnjeg uva, a u nekim slučajevima i bubnu opnu ili strukture srednjeg uva. Posledice mogu uključivati naglo oslabljen sluh, prigušen ili izobličen zvuk i zujanje u ušima (tinitus). Oštećenje može biti privremeno ili trajno i zahvatiti jedno ili oba uva. Akustička trauma se razlikuje od postepenog oštećenja sluha usled dugotrajnog izlaganja buci po tome što je najčešće povezana sa jednim izrazito intenzivnim zvučnim događajem.
Audiogram je grafički prikaz rezultata ispitivanja sluha koji pokazuje najtiše zvuke različitih frekvencija koje osoba može da čuje. Na horizontalnoj osi prikazane su frekvencije zvuka, odnosno njegova visina, dok vertikalna osa pokazuje nivo zvuka u decibelima. Rezultati za levo i desno uvo beleže se odvojeno. Na osnovu audiograma može se odrediti tip i stepen oštećenja sluha, a rezultati mogu biti važni i pri izboru i podešavanju slušnih aparata. Audiogram nije sam pregled sluha, već prikaz rezultata dobijenih audiometrijskim testiranjem.
Audiolog je stručnjak za sluh koji se bavi procenom, prepoznavanjem i rehabilitacijom poremećaja sluha i ravnoteže. Koristi različite audiološke testove kako bi procenio funkciju sluha, utvrdio prirodu problema i pratio promene tokom vremena. Audiolog takođe učestvuje u izboru, podešavanju i praćenju korišćenja slušnih aparata i drugih slušnih pomagala. Može se baviti i problemima kao što su tinitus i poremećaji ravnoteže. Njegova uloga se razlikuje od lekara ORL specijaliste, koji se bavi medicinskom dijagnostikom i lečenjem bolesti uva, nosa i grla.
Audiologija je naučna i stručna oblast koja se bavi sluhom, ravnotežom i poremećajima povezanim sa auditivnim i vestibularnim sistemom. Obuhvata procenu i ispitivanje sluha, prepoznavanje različitih vrsta gubitka sluha, kao i rehabilitaciju osoba sa slušnim poteškoćama. U okviru audiologije koriste se različiti testovi za procenu funkcije sluha i ravnoteže, a važan deo ove oblasti odnosi se i na izbor i podešavanje slušnih aparata i drugih slušnih pomagala. Stručnjak koji se bavi ovom oblašću naziva se audiolog.
Audiometar je uređaj koji se koristi za ispitivanje sluha i određivanje najtiših zvukova koje osoba može da čuje na različitim frekvencijama. Tokom tonske audiometrije uređaj proizvodi kontrolisane zvučne signale koji se ispitaniku prenose preko slušalica, umetaka za uši ili koštanog vibratora. Rezultati dobijeni pomoću audiometra koriste se za procenu slušne osetljivosti i beleže se na audiogramu. Da bi rezultati pregleda bili pouzdani, audiometar i oprema koja se uz njega koristi moraju biti pravilno kalibrisani.
Audiometrija je subjektivna metoda ispitivanja sluha kojim se procenjuje koliko dobro osoba čuje različite tonove. Najčešće obuhvata tonsku audiometriju, pri kojoj se određuje slušna osetljivost za zvuke različitih frekvencija, a može uključivati i govornu audiometriju, kojom se procenjuje čujnost i razumevanje govora. Rezultati audiometrijskog testiranja pomažu u proceni postojanja i karakteristika oštećenja sluha. Kod tonske audiometrije oni se najčešće prikazuju na audiogramu, koji odvojeno beleži rezultate za svako uvo. Ovi podaci mogu biti važni i pri daljoj audiološkoj proceni i izboru odgovarajućeg slušnog pomagala.
Auditivna percepcija je sposobnost mozga da prepozna, razlikuje i protumači zvuke koje slušni sistem prima iz okruženja. Ona omogućava da zvuku pripišemo značenje, razlikujemo govor od drugih zvukova, prepoznamo razlike među tonovima i odredimo odakle zvuk dolazi. Zato auditivna percepcija nije isto što i samo registrovanje zvuka u uhu. Ona podrazumeva dalju obradu slušnih informacija u nervnom sistemu i mozgu. Poteškoće u ovoj obradi mogu uticati na razumevanje govora i snalaženje u složenom zvučnom okruženju, čak i kada je potrebno posebno proceniti samu funkciju sluha.

Auditivna neuropatija je poremećaj sluha kod kojeg unutrašnje uvo može da registruje zvuk, ali je prenos zvučnih signala od unutrašnjeg uva ka mozgu poremećen. Zbog toga osoba može da čuje zvukove, ali da ima izražene teškoće sa jasnim razumevanjem govora, naročito u prisustvu pozadinske buke. Danas se često koristi i naziv poremećaj iz spektra auditivne neuropatije (ANSD), jer se način ispoljavanja i stepen teškoća mogu razlikovati među osobama. Procena obično uključuje više audioloških testova koji ispituju kako unutrašnje uvo i slušni nerv reaguju na zvuk.

Auditivni nerv, odnosno slušni nerv, prenosi električne signale iz unutrašnjeg uva ka mozgu, gde se oni obrađuju i prepoznaju kao zvuk. Predstavlja deo vestibulokohlearnog, odnosno osmog kranijalnog nerva, koji povezuje unutrašnje uvo sa moždanim stablom. U procesu sluha, senzorne ćelije u kohlei pretvaraju zvučne vibracije u električne signale, a auditivni nerv ih zatim prenosi do mozga. Zbog toga poremećaji funkcije ovog nerva mogu uticati na kvalitet prenosa i obrade zvučnih informacija.

B

BERA test je objektivno ispitivanje sluha kojim se beleži električni odgovor slušnog nerva i moždanog stabla na zvučne nadražaje. Naziv potiče od engleskog Brainstem Evoked Response Audiometry, a za isti ili veoma sličan postupak često se koristi i oznaka ABR (Auditory Brainstem Response). Tokom testiranja zvuci se emituju preko slušalica, dok elektrode postavljene na kožu glave registruju reakcije slušnog sistema. Test ne zahteva aktivan odgovor osobe, pa je posebno koristan kod beba i male dece, kao i kada standardno audiometrijsko ispitivanje nije moguće ili nije dovoljno pouzdano. Može pomoći u proceni funkcije slušnog nerva i puteva sluha u moždanom stablu.

Binauralno slušanje je slušanje sa oba uva, pri kojem mozak istovremeno prima i obrađuje zvučne informacije sa leve i desne strane. Poređenjem tih informacija lakše određuje odakle zvuk dolazi i izdvaja važne zvuke iz okruženja, što ima značajnu ulogu u razumevanju govora u buci. Kod osoba sa oštećenjem sluha na oba uva, korišćenje dva slušna aparata može omogućiti prirodnije korišćenje zvučnih informacija iz oba uva. Ipak, korist zavisi od vrste i stepena oštećenja sluha i drugih individualnih faktora.
BTE slušni aparat je tip slušnog aparata koji se nosi iza uva, a naziv potiče od engleskog Behind-the-Ear. Kućište iza uva sadrži elektronske komponente, dok se zvuk do ušnog kanala prenosi kroz cevčicu povezanu sa protetikom. BTE modeli mogu se koristiti kod različitih stepena oštećenja sluha i kod ljudi različitog uzrasta. Od slušnih aparata koji se smeštaju u uvo razlikuju se prvenstveno po položaju kućišta i načinu na koji se pojačani zvuk prenosi do ušnog kanala.

Bubna opna, stručno timpanična membrana, tanka je i elastična membrana koja razdvaja spoljašnje od srednjeg uva i ima važnu ulogu u prenosu zvuka. Kada zvučni talasi kroz ušni kanal stignu do bubne opne, ona počinje da vibrira. Te vibracije prenose se na slušne koščice u srednjem uvu, a zatim dalje prema unutrašnjem uvu, gde se nastavlja proces pretvaranja zvuka u električne signale. Oštećenje ili perforacija bubne opne može poremetiti prenos zvuka i dovesti do oslabljenog sluha.

C

Cerumen, odnosno ušni vosak, prirodna je supstanca koju stvaraju žlezde u spoljašnjem ušnom kanalu. Ima zaštitnu ulogu jer pomaže da koža ušnog kanala ostane zaštićena i zadržava prašinu i druge sitne čestice. U većini slučajeva cerumen se postepeno sam uklanja iz uha. Ako se nakupi i formira čep, može izazvati osećaj zapušenosti, nelagodnost, zujanje u ušima ili privremeno oslabljen sluh. Prekomerno nakupljanje cerumena ne treba samostalno uklanjati predmetima koji se guraju u ušni kanal, jer se vosak može potisnuti dublje.

Č

Ć

D

Decibel (dB) je jedinica koja se koristi za izražavanje nivoa zvuka, odnosno njegove jačine. Decibelska skala je logaritamska, što znači da porast vrednosti ne predstavlja jednostavno, linearno povećanje intenziteta zvuka. U audiologiji se decibeli koriste i pri ispitivanju sluha. Na audiogramu se prag sluha najčešće prikazuje u dB HL (hearing level), dok se za procenu nivoa zvuka u okruženju često koristi dBA, mera prilagođena osetljivosti ljudskog uva na različite frekvencije. Zato oznaka uz dB pokazuje na koju vrstu merenja se vrednost odnosi.

Digitalni slušni aparat je elektronski uređaj koji zvuk pretvara u digitalni signal, obrađuje ga i zatim prilagođen zvuk prenosi do uva. Za razliku od analognih aparata, digitalna tehnologija omogućava preciznije podešavanje načina na koji se različite frekvencije i nivoi zvuka pojačavaju.

Takav aparat može biti programiran u skladu sa karakteristikama oštećenja sluha i potrebama korisnika. Digitalna obrada omogućava i primenu funkcija kao što su usmereni mikrofoni i različiti programi za određena zvučna okruženja. Digitalna tehnologija može se koristiti u različitim tipovima i oblicima slušnih aparata.

DŽ

Đ

E

Eustahijeva tuba je kanal koji povezuje srednje uvo sa zadnjim delom nosa i ždrela. Njena glavna uloga je da izjednačava pritisak vazduha sa obe strane bubne opne i omogućava odvod tečnosti iz srednjeg uva.

Tuba se normalno otvara pri gutanju ili zevanju, čime vazduh može da uđe u srednje uvo. Kada ne funkcioniše pravilno, može se javiti osećaj zapušenosti ili pritiska u uvu, prigušen sluh i nakupljanje tečnosti u srednjem uvu. Takvo stanje naziva se disfunkcija Eustahijeve tube.

F

Fonofobija je izražen strah od zvuka ili očekivanja da će određeni zvuk izazvati neprijatnost, bol ili pogoršati postojeće tegobe. U audiologiji se smatra jednim od poremećaja smanjene tolerancije na zvuk i može dovesti do izbegavanja određenih zvučnih okruženja. Fonofobiju treba razlikovati od hiperakuzije, kod koje uobičajeni zvuci deluju neprijatno ili bolno glasno, i mizofonije, kod koje određeni zvuci izazivaju snažnu emocionalnu reakciju. Termin se koristi i u neurologiji, naročito u vezi sa migrenom, gde može imati nešto drugačije značenje.

Frekvencija je broj zvučnih talasa koji se ponove u jednoj sekundi i izražava se u hercima (Hz). Ona je povezana sa visinom tona: niže frekvencije doživljavamo kao dublje zvuke, a više kao više tonove. U audiologiji se sluh ispituje na različitim frekvencijama kako bi se utvrdilo koje tonove osoba čuje bolje, a koje slabije. Na audiogramu su frekvencije prikazane na horizontalnoj osi, dok se stepen sluha u decibelima prikazuje na vertikalnoj osi.

G

Gluvoća označava veoma izražen ili potpun gubitak sluha, pri kojem osoba čuje vrlo malo ili uopšte ne čuje zvukove. Može biti prisutna od rođenja ili se razviti kasnije, a može zahvatiti jedno ili oba uva. Važno je razlikovati gluvoću od blažih i umerenih oblika gubitka sluha, kod kojih je sposobnost percepcije zvukova delimično očuvana. Način komunikacije i podrške zavisi od individualnih potreba osobe i može uključivati znakovni jezik, slušna pomagala, kohlearne implante i druge oblike rehabilitacije.

Govorna audiometrija je ispitivanje sluha kojim se procenjuje koliko dobro osoba čuje i prepoznaje govor. Tokom testiranja koriste se govorni nadražaji, najčešće reči, koje osoba treba da prepozna ili ponovi pri različitim nivoima zvuka. Ovim testom mogu se proceniti prag prepoznavanja govora i sposobnost razlikovanja reči, a po potrebi i razumevanje govora u prisustvu pozadinske buke. Za razliku od tonske audiometrije, koja ispituje čujnost pojedinačnih tonova različitih frekvencija, govorna audiometrija daje informacije o tome kako osoba čuje i razume govor u svakodnevnoj komunikaciji.

Govorna diskriminacija je sposobnost da se čuju, razlikuju i pravilno prepoznaju glasovi i reči u govoru. U audiologiji se ova sposobnost procenjuje u okviru govorne audiometrije, najčešće tako što osoba sluša određene reči i ponavlja ono što je čula. Rezultat pokazuje koliko uspešno osoba prepoznaje govor kada je dovoljno glasan da ga može čuti. Zato govorna diskriminacija nije isto što i prag sluha: osoba može da registruje prisustvo govora, ali da pojedine reči ne razume jasno. U stručnoj literaturi danas se često koristi i izraz prepoznavanje reči (word recognition).

H

Herc (Hz) je jedinica kojom se izražava frekvencija zvuka, odnosno broj ponavljanja zvučnog talasa u jednoj sekundi. U kontekstu sluha, frekvencija je povezana sa visinom tona: niže vrednosti u hercima odgovaraju dubljim zvucima, a više vrednosti višim tonovima. U audiologiji se herci koriste pri ispitivanju sluha na različitim frekvencijama. Na audiogramu su frekvencije prikazane na horizontalnoj osi, dok se na vertikalnoj osi prikazuje nivo sluha u decibelima. Tako se može videti koliko dobro osoba čuje različite tonove.

Hiperakuzija je smanjena tolerancija na zvuk, zbog koje uobičajeni zvuci iz okruženja mogu delovati neprijatno glasno, uznemirujuće ili čak bolno. Zvuci koje većina ljudi podnosi bez teškoća mogu kod osobe sa hiperakuzijom izazvati izraženu nelagodnost. Može zahvatiti jedno ili oba uva i razlikuje se po intenzitetu i načinu ispoljavanja. Hiperakuziju treba razlikovati od fonofobije, kod koje postoji strah od zvuka, i mizofonije, kod koje određeni zvuci izazivaju snažnu negativnu emocionalnu reakciju.

I

IIC slušni aparat je veoma mali tip slušnog aparata koji se postavlja duboko u ušni kanal, zbog čega je spolja gotovo neprimetan. Skraćenica IIC potiče od engleskog naziva Invisible-in-Canal. Spada među najmanje tipove slušnih aparata i nalazi se dublje u kanalu od ITC i CIC modela. Zbog veoma malih dimenzija, IIC modeli imaju manje prostora za bateriju, kontrole i dodatne funkcije, a nisu pogodni za svaki stepen oštećenja sluha niti za svaki oblik ušnog kanala. Izbor ovog tipa aparata zato zavisi od audiološkog nalaza, anatomije uva i praktičnih potreba korisnika.

ITE slušni aparat je tip slušnog aparata koji se smešta u spoljašnje uvo, a naziv potiče od engleskog In-the-Ear. Njegovo kućište sadrži elektronske komponente i izrađuje se tako da odgovara obliku uva korisnika. ITE modeli mogu se koristiti kod različitih stepena oštećenja sluha, u zavisnosti od konkretnog uređaja i potreba osobe. Veći su od modela koji se postavljaju dublje u ušni kanal, poput ITC i CIC aparata, pa mogu imati više prostora za kontrole i dodatne funkcije. Pri izboru odgovarajućeg modela uzimaju se u obzir audiološki nalaz, oblik uva, udobnost i jednostavnost korišćenja.

ITC slušni aparat (In-the-Canal) je kanalni slušni aparat izrađen prema obliku ušnog kanala, tako da je njihovo kućište delimično smešteno unutar njega. Manji su i diskretniji od ITE aparata koji zauzimaju veći deo spoljašnjeg uha, ali ne ulaze tako duboko u kanal kao CIC modeli.

Najčešće se koriste kod odraslih osoba sa blagim do umerenim gubitkom sluha, dok izbor konkretnog modela zavisi od audiološkog nalaza i individualnih potreba. Zbog malih dimenzija mogu biti manje uočljivi, ali i zahtevniji za rukovanje osobama kojima je teško da koriste sitne kontrole ili baterije.

J

K

Kohlea, odnosno puž, spiralno je oblikovan deo unutrašnjeg uva koji ima ključnu ulogu u procesu sluha. Ispunjena je tečnošću i sadrži senzorne ćelije koje reaguju na vibracije nastale prolaskom zvuka kroz uvo. Kada vibracije dospeju do kohlee, pokreću tečnost i strukture unutar nje, čime se aktiviraju slušne ćelije. One pretvaraju mehaničke vibracije u električne signale koje slušni nerv prenosi do mozga. Različiti delovi kohlee reaguju na različite frekvencije zvuka, što omogućava razlikovanje viših i nižih tonova.

Kohlearni implant je elektronski uređaj koji omogućava percepciju zvuka osobama sa određenim oblicima težeg oštećenja sluha. Sastoji se od spoljašnjeg dela, koji prima i obrađuje zvuk, i unutrašnjeg dela koji se hirurški postavlja i putem elektroda direktno stimuliše slušni nerv. Za razliku od slušnog aparata, koji pojačava zvuk, kohlearni implant zaobilazi oštećene senzorne ćelije u unutrašnjem uvu i pretvara zvuk u električne signale. Ne vraća normalan sluh, a rezultati se razlikuju među korisnicima. Nakon ugradnje važni su podešavanje uređaja i audiološka rehabilitacija kako bi osoba naučila da prepoznaje i tumači zvukove.

Konduktivni gubitak sluha je vrsta oštećenja sluha kod koje je prenos zvuka kroz spoljašnje ili srednje uvo otežan. Zbog toga zvuk ne stiže dovoljno efikasno do unutrašnjeg uva i može delovati tiše ili prigušeno. Uzroci mogu biti nakupljen cerumen, tečnost ili infekcija u srednjem uvu, oštećenje bubne opne ili promene na slušnim koščicama. Za razliku od senzorineuralnog gubitka sluha, problem se ne nalazi prvenstveno u kohlei ili slušnom nervu, već u strukturama koje sprovode zvuk do unutrašnjeg uva.

L

Labirint je složen sistem struktura u unutrašnjem uvu koji učestvuje u slušanju i održavanju ravnoteže. U širem anatomskom smislu obuhvata kohleu, povezanu sa sluhom, i vestibularne strukture, među kojima su polukružni kanali, utrikulus i sakulus, koji registruju pokrete i položaj glave. Razlikuju se koštani i membranozni labirint, pri čemu se unutar membranoznog dela nalazi tečnost važna za funkcionisanje čulnih ćelija. Poremećaji u ovom području mogu uticati na ravnotežu, izazvati vrtoglavicu, a u zavisnosti od zahvaćenih struktura i promene sluha.

Labirintitis je zapaljenje labirinta, dela unutrašnjeg uva koji učestvuje u slušanju i održavanju ravnoteže. Zbog toga može izazvati vrtoglavicu, nestabilnost, mučninu, zujanje u ušima i promene sluha. Najčešće je povezan sa virusnom infekcijom, dok su bakterijski uzroci ređi. Labirintitis se razlikuje od vestibularnog neuritisa: oba stanja mogu izazvati vrtoglavicu i poremećaj ravnoteže, ali kod labirintitisa može biti zahvaćen i sluh.

LJ

M

Mešoviti gubitak sluha je vrsta oštećenja sluha kod koje su istovremeno prisutni konduktivni i senzorineuralni gubitak sluha. To znači da postoji problem sa prenosom zvuka kroz spoljašnje ili srednje uvo, ali i oštećenje unutrašnjeg uva, odnosno kohlee ili slušnog nerva. Na primer, osoba koja već ima senzorineuralno oštećenje sluha može razviti i problem u srednjem uvu, poput infekcije, čime nastaje mešoviti gubitak. Audiološkim pregledom procenjuje se doprinos obe komponente, što je važno za određivanje odgovarajućeg pristupa lečenju i slušnoj rehabilitaciji.

Mikrofon je deo slušnog aparata koji prima zvukove iz okruženja i pretvara zvučne talase u električne signale. Ti signali se zatim obrađuju i pojačavaju u uređaju pre nego što se prenesu do uva. Slušni aparati mogu imati jedan ili više mikrofona. Kod modela sa usmerenim mikrofonima, uređaj može dati prednost zvuku koji dolazi iz određenog pravca i smanjiti uticaj zvukova iz drugih pravaca. To može pomoći pri slušanju govora u bučnom okruženju. Mikrofon je zato jedna od osnovnih komponenti svakog slušnog aparata.

Miringa je drugi naziv za bubnu opnu, odnosno timpaničnu membranu, tanku strukturu koja razdvaja spoljašnje od srednjeg uva. Kada zvučni talasi stignu kroz ušni kanal, miringa vibrira i prenosi te vibracije na slušne koščice u srednjem uvu. Na taj način predstavlja važnu kariku u prenosu zvuka ka unutrašnjem uvu. Oštećenja, perforacije ili promene na bubnoj opni mogu uticati na provođenje zvuka i dovesti do oslabljenog sluha. U savremenoj stručnoj upotrebi češće se koriste nazivi bubna opna i timpanična membrana.

N

Nagluvost je izraz koji označava delimično smanjenu sposobnost sluha, pri kojoj osoba i dalje može da čuje određene zvuke i koristi sluh u komunikaciji, ali uz različit stepen teškoća. Može zahvatiti jedno ili oba uva, a otežano razumevanje govora često je izraženije u bučnom okruženju. U savremenoj audiologiji češće se koriste izrazi gubitak sluha ili oštećenje sluha, uz preciznije određivanje vrste i stepena promena. Nagluvost zato nije posebna vrsta oštećenja, već opštiji izraz za smanjen sluh. U zavisnosti od nalaza, slušni aparati i druga slušna pomagala mogu pomoći u svakodnevnoj komunikaciji.

NJ

O

OAE je skraćenica za otoakustičke emisije, odnosno tihe zvuke koje stvara kohlea kao odgovor na zvučni nadražaj. OAE testom se pomoću male sonde postavljene u ušni kanal registruju ti odgovori i procenjuje funkcija spoljašnjih slušnih ćelija u unutrašnjem uvu. Test ne zahteva aktivno učešće osobe, pa se često koristi pri skriningu sluha kod novorođenčadi, ali i kao deo audiološke procene kod dece i odraslih. Prisustvo OAE ukazuje na očuvanu funkciju određenih delova kohlee, dok odsustvo odgovora samo po sebi nije dovoljno za postavljanje dijagnoze i obično zahteva tumačenje zajedno sa drugim rezultatima ispitivanja sluha.

Oštećenje sluha, odnosno gubitak sluha, predstavlja smanjenu sposobnost da se čuju zvuci u jednom ili oba uva. Može otežati prepoznavanje govora, naročito u bučnom okruženju, kao i uočavanje pojedinih zvukova iz okoline. U zavisnosti od toga koji deo slušnog sistema je zahvaćen, razlikuju se konduktivni, senzorineuralni i mešoviti gubitak sluha. Promene mogu nastati postepeno ili naglo, a uzroci su različiti. Audiološkim testovima procenjuju se vrsta i stepen oštećenja, što pomaže u određivanju daljeg pristupa, uključujući primenu slušnih aparata ili drugih slušnih pomagala kada su potrebna.

Otoskop je instrument sa izvorom svetlosti i uveličanjem koji se koristi za pregled spoljašnjeg ušnog kanala i bubne opne. Omogućava da se uoče promene kao što su nakupljen cerumen, strano telo, znaci infekcije ili oštećenje bubne opne.

U audiologiji se otoskopski pregled često obavlja pre ispitivanja sluha, kako bi se proverilo da li stanje ušnog kanala ili bubne opne može uticati na rezultate testa. Otoskop ne meri sluh, već služi za vizuelni pregled struktura spoljašnjeg i dela srednjeg uva.

Otoskopija je pregled spoljašnjeg ušnog kanala i bubne opne pomoću instrumenta koji se naziva otoskop. Tokom pregleda mogu se uočiti promene kao što su nakupljen cerumen, strano telo, znaci infekcije, tečnost ili oštećenje bubne opne. U audiologiji se otoskopija često obavlja pre ispitivanja sluha, jer promene u spoljašnjem ili srednjem uvu mogu uticati na rezultate pojedinih testova. Otoskopija sama po sebi ne meri sluh, već pruža informacije o stanju ušnog kanala i bubne opne i može ukazati na potrebu za dodatnim pregledom.

Otoskleroza je oboljenje uva kod kojeg dolazi do abnormalnog preoblikovanja koštanog tkiva, najčešće u području srednjeg uva. Promene često zahvataju uzengije (stapes), jednu od slušnih koščica, čije smanjeno pokretanje otežava prenos zvuka ka unutrašnjem uvu. Najčešća posledica je postepeni konduktivni gubitak sluha, mada se kod nekih osoba može razviti i mešoviti gubitak sluha. Mogu se javiti i tinitus, a ređe vrtoglavica ili problemi sa ravnotežom. Procena obično uključuje pregled uva i audiološka ispitivanja, dok se u pojedinim slučajevima koristi i CT snimanje.

P

Perforacija bubne opne je otvor ili rascep na bubnoj opni, tankoj membrani koja razdvaja spoljašnje i srednje uvo. Često se naziva i puknuće bubne opne. Može nastati zbog infekcije srednjeg uva, povrede, veoma glasnog zvuka ili nagle promene pritiska. Perforacija može uticati na prenos zvuka i dovesti do oslabljenog sluha, a mogu se javiti i bol, tinitus, curenje iz uva ili vrtoglavica. Mnoge perforacije zarastaju spontano, dok kod onih koje ne zarastu može biti potrebna dodatna ORL procena.

Presbiakuzis je postepeni gubitak sluha povezan sa starenjem. Najčešće se razvija tokom godina i obično zahvata oba uva. Promene u unutrašnjem uvu, slušnim nervnim putevima i drugi faktori koji se akumuliraju tokom života mogu doprineti njegovom nastanku. Često prvo postaje otežano čujanje viših tonova, zbog čega govor može delovati manje jasan, naročito u bučnom okruženju. Pošto se promene razvijaju postepeno, osoba ih ne mora odmah primetiti. Audiološkim pregledom procenjuju se stepen i karakteristike gubitka sluha, a slušni aparati mogu biti deo slušne rehabilitacije kada su odgovarajući.

Prag sluha je najniži nivo zvuka koji osoba može pouzdano da čuje pri određenoj frekvenciji. Određuje se tokom audiometrijskog ispitivanja tako što se ispitaniku emituju tonovi različite jačine i beleži najtiši nivo na koji reaguje. Prag sluha određuje se posebno za različite frekvencije i za svako uvo, a rezultati se prikazuju na audiogramu. Na osnovu tih vrednosti može se proceniti slušna osetljivost i utvrditi da li postoji gubitak sluha, kao i njegov obrazac. Prag sluha ne treba poistovećivati sa jačinom zvuka koji osoba doživljava kao prijatan ili neprijatan.

Puž, odnosno kohlea, spiralno je oblikovan deo unutrašnjeg uva koji ima ključnu ulogu u slušanju. Ispunjen je tečnošću i sadrži senzorne ćelije koje reaguju na vibracije zvuka. Kada zvučne vibracije stignu do puža, pokreću tečnost i strukture unutar njega. Senzorne ćelije zatim pretvaraju ove pokrete u električne signale koje slušni nerv prenosi do mozga. Različiti delovi puža reaguju na različite frekvencije, što omogućava razlikovanje viših i nižih tonova.

R

Receiver je deo slušnog aparata koji obrađeni električni signal pretvara nazad u zvuk i prenosi ga u ušni kanal. U stručnoj terminologiji često se naziva i zvučnik slušnog aparata. On predstavlja završnu kariku u obradi zvuka: mikrofon prima zvuk, uređaj ga obrađuje i pojačava, a receiver ga reprodukuje korisniku. Kod RIC/RITE slušnih aparata receiver se nalazi direktno u ušnom kanalu i tankom žicom je povezan sa kućištem iza uva. Kod klasičnih BTE modela zvuk se iz kućišta do uva prenosi kroz cevčicu.

RIC slušni aparat je tip slušnog aparata kod kojeg se receiver, odnosno zvučnik, nalazi u ušnom kanalu, dok je glavno kućište smešteno iza uva. Skraćenica RIC potiče od engleskog Receiver-in-Canal. Receiver je sa kućištem povezan tankom električnom žicom. Po izgledu je sličan BTE aparatu, ali se razlikuje po položaju receivera: kod klasičnog BTE modela zvuk se iz kućišta prenosi kroz cevčicu, dok je kod RIC modela receiver direktno u ušnom kanalu. RIC uređaji mogu se prilagoditi različitim karakteristikama gubitka sluha, a izbor odgovarajućeg modela zavisi od audiološkog nalaza i individualnih potreba.

RITE slušni aparat je tip slušnog aparata kod kojeg se receiver, odnosno zvučnik, nalazi u uvu, dok je glavno kućište smešteno iza uva. Skraćenica RITE potiče od engleskog Receiver-in-the-Ear. Kućište i receiver povezani su tankom električnom žicom. RITE uređaji su po konstrukciji veoma slični RIC (Receiver-in-Canal) aparatima, a ova dva naziva se često koriste za isti ili vrlo sličan tip slušnog aparata. Od klasičnog BTE modela razlikuju se po tome što receiver nije smešten u kućištu iza uva, već bliže ušnom kanalu.

S

Senzorineuralni gubitak sluha je vrsta oštećenja sluha koja nastaje zbog promena u unutrašnjem uvu, najčešće kohlei, ili slušnom nervu. Zvuk tada može delovati tiše, ali i manje jasno, pa razumevanje govora može biti otežano, posebno u bučnom okruženju. Može nastati usled starenja, dugotrajnog izlaganja buci, naslednih faktora, određenih bolesti ili drugih uzroka. Za razliku od konduktivnog gubitka sluha, problem nije prvenstveno u prenosu zvuka kroz spoljašnje ili srednje uvo. Audiološkim pregledom procenjuju se stepen i karakteristike oštećenja, a slušni aparati mogu biti deo slušne rehabilitacije.

Slušna rehabilitacija je skup metoda koje pomažu osobi sa oštećenjem sluha da što efikasnije koristi preostali sluh i lakše komunicira u svakodnevnom životu. Može uključivati korišćenje i podešavanje slušnih aparata ili drugih slušnih uređaja, edukaciju, vežbe slušanja i strategije za bolje razumevanje govora. Program se prilagođava vrsti oštećenja sluha, komunikacijskim potrebama i ciljevima osobe. Slušna rehabilitacija zato nije samo korišćenje slušnog aparata, već širi proces koji može pomoći u prilagođavanju na gubitak sluha i korišćenju slušnih pomagala u različitim situacijama.

Slušna pomagala su uređaji i tehnologije namenjeni osobama sa oštećenjem sluha kako bi im olakšali slušanje, razumevanje govora i komunikaciju. U ovu širu grupu spadaju slušni aparati, ali i pomoćni sistemi za slušanje koji mogu poboljšati prijem određenih zvukova u zahtevnim situacijama. Takva pomagala mogu, na primer, prenositi govor ili drugi važan zvuk direktnije do korisnika i tako smanjiti uticaj udaljenosti ili pozadinske buke. Neka se koriste samostalno, a druga zajedno sa slušnim aparatima ili kohlearnim implantima. Izbor zavisi od vrste teškoća sa sluhom i konkretnih komunikacijskih potreba.

Slušne koščice su tri male kosti u srednjem uvu koje prenose zvučne vibracije sa bubne opne ka unutrašnjem uvu. To su čekić (malleus), nakovanj (incus) i uzengija(stapes), povezani u lanac između bubne opne i kohlee. Kada zvuk pokrene bubnu opnu, vibracije se preko slušnih koščica prenose i pojačavaju prema unutrašnjem uvu. Ako je njihova pokretljivost ili povezanost poremećena, prenos zvuka može biti oslabljen i može nastati konduktivni gubitak sluha.

Slušni aparat je mali elektronski uređaj namenjen osobama sa oštećenjem sluha koji prima, obrađuje i pojačava zvuk kako bi ga korisnik lakše čuo. Osnovni delovi aparata su mikrofon, procesor odnosno pojačalo i receiver koji obrađeni zvuk prenosi do uva. Savremeni slušni aparati mogu se podešavati prema karakteristikama gubitka sluha i potrebama korisnika. Postoje različiti tipovi, uključujući modele koji se nose iza uva i one koji se postavljaju u uvo ili ušni kanal. Slušni aparat ne vraća normalan sluh, ali može poboljšati čujnost i razumevanje govora u svakodnevnoj komunikaciji.

Slušni nerv, odnosno auditivni nerv, prenosi električne signale iz unutrašnjeg uva do mozga, gde se oni obrađuju i prepoznaju kao zvuk. Signali nastaju u kohlei kada senzorne ćelije pretvore zvučne vibracije u električne impulse. Slušni nerv je deo osmog kranijalnog, odnosno vestibulokohlearnog nerva, koji povezuje unutrašnje uvo sa moždanim stablom. Poremećaji u prenosu signala ovim putem mogu uticati na kvalitet sluha i razumevanje zvučnih informacija.

Spoljašnje uvo je deo uva koji prikuplja zvučne talase iz okruženja i usmerava ih ka bubnoj opni. Čine ga ušna školjka i spoljašnji ušni kanal, koji zajedno predstavljaju prvi deo puta kojim zvuk prolazi kroz slušni sistem. Ušna školjka pomaže u prikupljanju i usmeravanju zvuka, dok ga ušni kanal vodi do bubne opne, gde zvučni talasi izazivaju vibracije koje se dalje prenose kroz srednje uvo. Promene u spoljašnjem uvu, poput nakupljenog cerumena mogu otežati prolazak zvuka i izazvati konduktivno oštećenje sluha.

Srednje uvo je prostor između bubne opne i unutrašnjeg uva koji ima važnu ulogu u prenosu zvuka. U njemu se nalaze tri slušne koščice – čekić, nakovanj i uzegija – koje preuzimaju vibracije bubne opne, pojačavaju ih i prenose prema kohlei u unutrašnjem uvu. Sa srednjim uvom povezana je i Eustahijeva tuba, koja pomaže u izjednačavanju pritiska. Promene poput nakupljanja tečnosti, infekcije ili poremećene pokretljivosti slušnih koščica mogu otežati prenos zvuka i dovesti do konduktivnog oštečenja sluha.

Stereocilije su mikroskopske dlačaste strukture na vrhu senzornih ćelija u unutrašnjem uvu koje imaju važnu ulogu u pretvaranju zvučnih vibracija u električne signale. Nalaze se, između ostalog, na slušnim ćelijama u kohlei. Kada zvuk pokrene tečnost i strukture u kohlei, stereocilije se savijaju. Time se pokreću procesi u slušnim ćelijama koji stvaraju električni signal, a slušni nerv ga zatim prenosi do mozga. Stereocilije nisu same slušne ćelije, već njihove sitne izbočine koje učestvuju u registrovanju mehaničkih vibracija zvuka.

Š

T

Telecoil, odnosno T-coil, mala je zavojnica ugrađena u neke slušne aparate i kohlearne implante koja prima elektromagnetni signal direktno iz kompatibilnog izvora zvuka. Umesto da zvuk prima preko mikrofona aparata, telecoil može da ga preuzme iz sistema kao što je indukciona slušna petlja. Na taj način govor ili drugi zvuk može stići jasnije do korisnika, uz manji uticaj okolne buke. Telecoil se koristi u pojedinim javnim prostorima, uz kompatibilne telefone i druge pomoćne sisteme za slušanje. Nemaju ga svi slušni aparati, jer njegova dostupnost zavisi od konstrukcije i veličine konkretnog modela.

Timpanometar je uređaj koji se koristi za ispitivanje funkcije srednjeg uva i pokretljivosti bubne opne. Tokom pregleda sonda se postavlja u ušni kanal, a uređaj menja pritisak vazduha i emituje testni zvuk kako bi izmerio reakciju bubne opne i sistema srednjeg uva. Rezultat se prikazuje u obliku timpanograma i može pomoći u otkrivanju promena kao što su tečnost u srednjem uvu, perforacija bubne opne ili poremećaji pokretljivosti slušnih koščica. Timpanometar ne meri koliko osoba dobro čuje, već daje informacije o mehaničkoj funkciji srednjeg uva.

Timpanometrija je objektivno ispitivanje funkcije srednjeg uva kojim se procenjuje pokretljivost bubne opne i način na koji srednje uvo reaguje na promene pritiska. Tokom pregleda mala sonda postavlja se u ušni kanal, a uređaj menja pritisak vazduha i registruje odgovor bubne opne. Rezultat pregleda prikazuje se kao timpanogram. Timpanometrija može pomoći u otkrivanju promena poput tečnosti u srednjem uvu, poremećaja pritiska ili problema sa pokretljivošću bubne opne i slušnih koščica. Ne meri direktno koliko osoba dobro čuje, već pruža informacije o funkcionisanju srednjeg uva.

Tinitus je opažanje zvuka bez spoljašnjeg izvora, najčešće u obliku zujanja, pištanja, šuštanja ili zvonjenja u jednom ili oba uva. Može biti povremen ili stalan, a njegov intenzitet i karakter razlikuju se od osobe do osobe. Tinitus nije bolest sama po sebi, već simptom koji može biti povezan sa različitim stanjima, uključujući gubitak sluha, izlaganje buci, određene probleme u uvu ili druge faktore. Najčešće je subjektivan, što znači da zvuk čuje samo osoba koja ga doživljava. U proceni tinitusa mogu se koristiti pregled sluha i druga audiološka ispitivanja.

Tonska audiometrija je pregled sluha kojim se određuje najtiši nivo zvuka koji osoba može da čuje na različitim frekvencijama, odnosno visinama tona. Tokom testiranja preko slušalica se puštaju čisti tonovi, a osoba daje znak svaki put kada ih čuje. Rezultati se prikazuju na audiogramu, posebno za levo i desno uvo. Ispitivanje se može raditi putem vazdušne i koštane provodljivosti. Poređenjem dobijenih pragova stručnjak može da proceni tip, stepen i karakteristike gubitka sluha i dobije informacije važne za razlikovanje različitih vrsta oštećenja sluha.

U

Unutrašnje uvo je najdublji deo uva koji ima važnu ulogu u slušanju i održavanju ravnoteže. U njemu se nalaze kohlea, odnosno puž, koja učestvuje u obradi zvuka, i vestibularne strukture koje registruju položaj i pokrete glave. U kohlei se mehaničke vibracije prenete iz srednjeg uva pretvaraju u električne signale. Slušni nerv zatim prenosi te signale do mozga, gde se prepoznaju kao zvuk. Polukružni kanali i druge strukture vestibularnog sistema istovremeno pružaju mozgu informacije potrebne za održavanje ravnoteže i orijentacije u prostoru.

Ušna školjka je spoljašnji, vidljivi deo uva koji prikuplja zvučne talase iz okruženja i usmerava ih ka ušnom kanalu. Građena je pretežno od hrskavice prekrivene kožom, a njen oblik pomaže u usmeravanju zvuka prema bubnoj opni. Osim što učestvuje u prijemu zvuka, ušna školjka doprinosi i određivanju pravca iz kojeg zvuk dolazi. Zajedno sa spoljašnjim ušnim kanalom čini spoljašnje uvo i predstavlja početni deo slušnog puta kojim zvučne informacije stižu do srednjeg i unutrašnjeg uva.

Ušni kanal, odnosno spoljašnji slušni kanal, deo je spoljašnjeg uva koji povezuje ušnu školjku sa bubnom opnom. Njegova osnovna uloga je da zvučne talase prikupljene ušnom školjkom usmeri ka bubnoj opni, gde počinje njihovo dalje prenošenje kroz srednje uvo. Koža ušnog kanala sadrži žlezde koje učestvuju u stvaranju cerumena (ušnog voska), koji pomaže u zaštiti kanala. Ako se kanal začepi, na primer većom količinom cerumena ili stranim telom, prolazak zvuka može biti otežan i sluh privremeno oslabljen.

V

Vestibularni sistem je deo unutrašnjeg uva i nervnog sistema koji učestvuje u održavanju ravnoteže, orijentaciji u prostoru i registrovanju pokreta glave. Njegove glavne strukture u unutrašnjem uvu su polukružni kanali, utrikulus i sakulus. Kada se glava pomera, senzorne ćelije u ovim strukturama registruju promene položaja i kretanja i šalju informacije mozgu. Mozak ih povezuje sa informacijama iz vida, mišića i zglobova kako bi telo održalo stabilnost i ravnotežu. Poremećaji vestibularnog sistema mogu biti povezani sa vrtoglavicom, nestabilnošću i problemima sa ravnotežom.

Vestibul je centralni deo unutrašnjeg uva koji pripada koštanom labirintu i nalazi se između kohlee i polukružnih kanala. U njemu se nalaze utrikulus i sakulus, dve strukture vestibularnog sistema važne za održavanje ravnoteže. Ove strukture registruju položaj glave u odnosu na gravitaciju i pravolinijska ubrzanja, odnosno kretanje napred, nazad, gore ili dole. Informacije se zatim putem vestibularnog nerva prenose do mozga, gde se zajedno sa drugim čulnim informacijama koriste za održavanje stabilnosti i orijentacije tela u prostoru.

Z

Zaušni slušni aparat je tip slušnog aparata kod kojeg se glavno kućište sa elektronskim komponentama nalazi iza uva. Kod klasičnog BTE (Behind-the-Ear) modela kućište je cevčicom povezano sa ušnim umetkom, kroz koji se obrađeni zvuk prenosi u uvo. BTE aparati mogu se prilagoditi različitim stepenima gubitka sluha i koriste ih osobe različitog uzrasta. Zaušni izgled imaju i RIC/RITE modeli, ali se oni tehnički razlikuju od klasičnih BTE aparata jer se njihov receiver, odnosno zvučnik, nalazi u ušnom kanalu ili uvu, a sa kućištem je povezan tankom žicom.

Zvučni talas je vibracija koja se prenosi kroz sredinu, poput vazduha, i omogućava da zvuk stigne od svog izvora do uva. Nastaje kada izvor zvuka izazove naizmenične promene pritiska u okolnoj sredini. U procesu sluha zvučni talasi ulaze u spoljašnje uvo, prolaze kroz ušni kanal i pokreću bubnu opnu. Vibracije se zatim prenose kroz srednje i unutrašnje uvo, gde se na kraju pretvaraju u električne signale koje mozak prepoznaje kao zvuk. Zvučni talas opisuje se osobinama kao što su frekvencija, povezana sa visinom tona, i intenzitet, povezan sa nivoom zvuka.

Ž